Iechyd Meddwl a Hunanladdiad
1. Cyflwyniad
Hunanladdiad yw un o'r materion iechyd meddwl mwyaf sensitif ac un o'r rhai a gaiff y sylw mwyaf eang yn y cyfryngau. Mae dylanwad grymus i'r gohebu ar agweddau'r cyhoedd, ar stigma ac ar ddiogelwch unigolion. Er bod y canllawiau hyn hefyd yn cyfeirio at ohebu am iechyd meddwl yn ehangach, mae angen gofal ychwanegol wrth ohebu am hunanladdiad oherwydd y risg o niwed a'r potensial i leihau niwed, ac felly dyna ffocws y canllawiau hyn.
Pam mae hyn yn bwysig: Mae gohebu anghywir neu ysgytwol am hunanladdiad wedi'i gysylltu â risg uwch o ddynwared (yr “effaith Werther”). Mae astudiaethau'n dangos bod sylw'r cyfryngau i hunanladdiad enwogion yn gysylltiedig â chynnydd mesuradwy yn nifer yr hunanladdiadau dilynol (tua 13% yn yr wythnosau canlynol [1]). Ar yr un pryd, gall sylw cyfrifol gael effeithiau amddiffynnol (a elwir weithiau yn yr “effaith Papageno” [2]), gan annog ymddygiad ceisio cymorth a gwella dealltwriaeth.
Materion cyffredin yn y sylw a roddir: manylion gormodol am ddulliau, penawdau dramatig, “achosion” damcaniaethol, ac iaith stigmateiddiol fel “cyflawni hunanladdiad.”
Diben: Nod y canllawiau hyn yw cynorthwyo newyddiadurwyr i gynhyrchu gohebu cywir, sensitif ac adeiladol am iechyd meddwl a hunanladdiad.
2. Beth i'w Wneud a Beth i'w Osgoi (Cyfeirnod Cyflym)
Gwnewch
Defnyddiwch ymadroddion fel “bu farw drwy hunanladdiad” neu “cymerodd ei fywyd ei hun.”
Cynhwyswch wybodaeth bod hunanladdiad yn ataliadwy, a chyfeiriwch at wasanaethau cymorth (e.e. y Samariaid, Papyrus).
Rhowch gyd-destun ynghylch iechyd meddwl (achosion strwythurol, opsiynau triniaeth, straeon am adferiad).
Byddwch yn arbennig o ofalus gyda phenawdau a delweddau.
Cydnabyddwch yr effaith y gall gohebu ei chael ar gynulleidfaoedd, yn arbennig ar bobl ifanc.
Ewch at bobl yr effeithiwyd arnynt gan hunanladdiad, gan gynnwys y rhai sydd wedi colli anwyliaid, mewn modd sensitif, ac osgowch unrhyw holi sy'n awgrymu bai neu gyfrifoldeb
Adlewyrchwch yr ystod o brofiadau iechyd meddwl, gan gynnwys adferiad, rheoli a chymorth, ac nid argyfwng yn unig.
Peidiwch
Adrodd am ddulliau hunanladdiad yn fanwl.
Defnyddio termau ysgytwol fel “epidemig hunanladdiad” neu “cyflawni hunanladdiad”.
Dyfalu ynghylch “achosion” neu ei leihau i un ffactor.
Rhoi gwedd ramantus na gogoneddus ar hunanladdiad (yn arbennig mewn achosion yn ymwneud â phobl enwog).
Cyhoeddi nodiadau hunanladdiad, delweddau o leoliadau, na deunydd gweledol dramatig.
3. Egwyddorion Craidd
Cywirdeb: Defnyddiwch ffeithiau clir, osgowch ddyfalu, ac adroddwch ystadegau'n gyfrifol.
Sensitifrwydd: Parchwch urddas y rhai yr effeithir arnynt, osgowch chwyddo cyffro, a lleihewch niwed.
Cyd-destun: Gosodwch faterion hunanladdiad ac iechyd meddwl mewn fframweithiau cymdeithasol, meddygol a pholisi ehangach, gan gynnwys profiadau bob dydd o iechyd meddwl ac adferiad.
Cynrychiolaeth: Cynhwyswch leisiau pobl â phrofiad byw pan fo'n briodol, gan sicrhau caniatâd a diogelwch.
Cyfrifoldeb: Darparwch adnoddau a chyfeiriadau at wasanaethau cymorth.
4. Canllawiau Manwl
Iaith
Mae'n well defnyddio “bu farw drwy hunanladdiad” yn hytrach na “cyflawni hunanladdiad” (sy'n awgrymu troseddoldeb).
Osgowch dermau fel “ymgais aflwyddiannus” neu “hunanladdiad llwyddiannus.” Defnyddiwch “ymgais i gymryd ei fywyd ei hun” neu “person sydd mewn perygl o hunanladdiad.”
Ymatalwch rhag mwyneiddiadau neu ymadroddion melodramatig fel “cri am help,” “safle eiconig,” neu “man cyffredin.”
Osgowch iaith ddifrïol neu stigmateiddiol fel “gwallgof,” “anwadal,” neu ddefnyddio cyflyrau iechyd meddwl yn llwybr byr i ddisgrifio ymddygiad neu gymeriad.
Osgowch ddiffinio unigolion yn ôl cyflyrau iechyd meddwl yn unig, neu fframio salwch meddwl fel nodwedd ddiffiniol.
Fframio
Gosodwch straeon am hunanladdiad mewn cyd-destun ehangach: tynnwch sylw at atal, at ofal iechyd meddwl, ac at adferiad.
Osgowch leihau hunanladdiad i un achos (e.e. “oherwydd straen arholiadau”); pwysleisiwch y cymhlethdod.
Canolbwyntiwch ar wytnwch ac ar ymdopi, nid ar anocheledd.
Ffynonellau ac Arbenigwyr
Ymgynghorwch â sefydliadau fel y Samariaid, Papyrus, a The Listening Place.
Defnyddiwch ddata Sefydliad Iechyd y Byd a'r GIG am ystadegau dibynadwy.
Lle bynnag y bo'n bosibl, cydweithiwch â arbenigwyr iechyd meddwl wrth ymdrin ag achosion cymhleth.
Delweddau/Deunydd Gweledol
Osgowch ddelweddau o'r dull, o'r lleoliad, nac o eiddo personol yr ymadawedig.
Defnyddiwch ddelweddau niwtral neu gefnogol (e.e. logos llinellau cymorth, delweddau o gymorth cymunedol).
Sicrhewch ganiatâd wrth gynnwys delweddau o'r teulu neu o oroeswyr.
Osgowch ddelweddau a gymerir yn uniongyrchol o gyfrifon cyfryngau cymdeithasol.
Astudiaeth Achos
Arfer gwael: Pennawd tudalen flaen “Myfyriwr yn neidio i'w farwolaeth o bont yn y ddinas ar ôl ffrae gyda'i gariad” — mae hyn yn chwyddo cyffro ynghylch y dull, yn dyfalu'r achos, ac yn rhamantu'r stori.
Arfer da: “Galwadau'n cynyddu am well cymorth iechyd meddwl mewn prifysgolion ar ôl marwolaeth myfyriwr” — mae hyn yn osgoi'r dull, yn canolbwyntio ar faterion strwythurol, ac yn cyfeirio at adnoddau.
5. Ystyriaethau Cyfreithiol a Rheoleiddiol
Aelodau'r NUJ – gallant ffonio llinell gymorth foeseg yr NUJ: 0845 450 0864 neu anfon e-bost i ethics@nuj.org.uk
Cod y Golygyddion IPSO, Cymal 5 (Ymyrryd â galar neu sioc): mae'n rhaid i newyddiadurwyr ymdrin â hyn yn sensitif.
Cod Darlledu Ofcom: osgowch ddeunydd sy'n debygol o achosi niwed, ac arferwch ofal gyda grwpiau bregus.
Canllawiau Cyfryngau Sefydliad Iechyd y Byd: yn annog peidio â chwyddo cyffro, gorsymleiddio na rhamantu hunanladdiad.
Cod Safonau IMPRESS: peidiwch â gwneud cyfeiriad rhagfarnllyd na difrïol at anabledd, iechyd nac hunaniaeth (Cymal 4). Osgowch ddeunydd a allai achosi niwed heb gyfiawnhad.
6. Adnoddau a Chymorth
Y Samariaid: 116 123 (llinell gymorth 24/7) – samaritans.org Elusen ar gyfer y Deyrnas Unedig gyfan sy'n darparu cymorth emosiynol cyfrinachol i unrhyw un mewn gofid neu sydd mewn perygl o hunanladdiad.
Papyrus (atal hunanladdiad ymhlith pobl ifanc): 0800 068 4141– papyrus-uk.org Gwasanaeth arbenigol sy'n cefnogi pobl ifanc sy'n cael trafferth gyda meddyliau hunanladdol, a'r rhai sy'n poeni amdanynt.
The Listening Place:listeningplace.org.uk Gwasanaeth cymorth wyneb yn wyneb sy'n cynnig gwrando parhaus a chyfrinachol i bobl sy'n profi argyfwng hunanladdol.
Sefydliad Iechyd y Byd: Preventing Suicide: A Resource for Media Professionals: https://www.who.int/publications/i/item/9789240076846Arweiniad rhyngwladol i newyddiadurwyr ar ohebu cyfrifol am hunanladdiad, gan gynnwys argymhellion sy'n seiliedig ar dystiolaeth i leihau niwed a gwella dealltwriaeth y cyhoedd.
Mind:mind.org.uk Elusen iechyd meddwl flaenllaw sy'n darparu cyngor, gwybodaeth a chymorth i bobl sy'n profi problemau iechyd meddwl.
7. Ymgynghori a Chydnabyddiaethau
Datblygwyd gyda mewnbwn gan newyddiadurwyr, arbenigwyr iechyd meddwl, grwpiau eirioli, a phobl â phrofiad byw.
8. Ynghylch y Canllawiau Hyn
Bwriedir y canllawiau hyn fel cymorth ymarferol, ac nid ydynt yn cymryd lle codau rheoleiddio presennol.
Croesawn fewnbwn ac adborth — anfonwch e-bost i info@pressjusticeproject.org
9. Gyda Diolch i…
Cynhyrchwyd y canllawiau hyn gan y Press Justice Project mewn ymgynghoriad ag addysgwyr newyddiaduraeth ac ymarferwyr. Diolch yn fawr i'n panel o adolygwyr arbenigol.