Cam-drin Domestig a Thrais ar Sail Rhywedd
1. Cyflwyniad
Mae cam-drin domestig (CD) a thrais ar sail rhywedd (TSR) yn achosion eang o dorri hawliau dynol, ac nid yn faterion “preifat” nac yn anghydfodau mewn perthynas.
Profodd 1 o bob 5 oedolyn 16+ (20%) gam-drin domestig yn y flwyddyn ddiwethaf. [1] Mae hefyd yn un o brif achosion llofruddio menywod: yn y Deyrnas Unedig, caiff tua hanner y menywod sy'n cael eu llofruddio eu lladd gan bartner neu gyn-bartner[2]
Gall gohebu yn y cyfryngau herio mythau niweidiol, cefnogi goroeswyr a hybu atebolrwydd – neu gall atgyfnerthu stigma, beio dioddefwyr ac ystrydebau peryglus.
Pam mae hyn yn bwysig: Mae sylw sy'n esgusodi neu'n lleihau cam-drin, sy'n ei fframio fel “trosedd angerdd,” neu sy'n canolbwyntio ar yr hyn a wnaeth neu na wnaeth y dioddefwr neu'r goroeswr, yn peryglu cyfrannu at ddiwylliant lle caiff cam-drin ei normaleiddio a lle collir arwyddion rhybudd. Gall gohebu cyfrifol gynyddu dealltwriaeth, annog pobl i geisio cymorth, a llywio ymdrechion i atal niwed pellach.
Materion cyffredin yn y sylw a roddir:
Trin cam-drin angheuol neu ddifrifol fel digwyddiad ynysig neu fel “achos trist unigol.”
Awgrymu bod y goroeswr/dioddefwr “heb adael” neu wedi “cythruddo” y cam-drin.
Tynnu sylw at gymeriad y cyflawnwr (“un o hoelion wyth y gymuned,” “tad da”) yn hytrach nag at ei weithredoedd.
Defnyddio iaith fwyneiddiol (“ffrae,” “triongl cariad,” “cenfigen wyllt”, “cariad a wrthodwyd”) sy'n cuddio patrymau o reolaeth a thrais.
Lledaenu mythau ynghylch cam-drin domestig (fel y syniad ei fod bob amser yn cynnwys trais corfforol) a beio dioddefwyr (“pam na wnaethoch chi adael” / “a wnaethoch chi rywbeth i'w gythruddo”)
Mae'r defnydd o ‘dioddefwr’ neu ‘goroeswr’ yn dibynnu ar y cyd-destun a'r bwriad, a gall gario goblygiadau gwahanol i hunaniaeth ac adferiad. Lle bynnag y bo'n bosibl, dilynwch yr iaith y mae'r unigolyn yn ei defnyddio amdano'i hun.
Tybio bod cam-drin a thrais domestig yn effeithio ar fenywod yn unig. Menywod yw'r mwyafrif o oroeswyr, ond mae'r achosion a adroddir yn erbyn dynion yn cynyddu.
Diben: Nod y canllawiau hyn yw helpu newyddiadurwyr i ohebu am gam-drin domestig a thrais ar sail rhywedd yn gywir, yn ddiogel, a chyda pharch at oroeswyr a'r rhai sydd wedi colli anwyliaid drwy gam-drin.
2. Beth i'w Wneud a Beth i'w Osgoi (Cyfeirnod Cyflym)
Gwnewch
Disgrifiwch gam-drin domestig fel patrwm o ymddygiad rheolgar, gorfodol, bygythiol neu dreisgar, yn hytrach nag fel “anghydfod domestig.”
Defnyddiwch iaith glir, ffeithiol (e.e. “cafodd ei lladd gan ei phartner” yn hytrach na “trodd ffrae cariadon yn angheuol”).
Rhowch weithredoedd a dewisiadau'r cyflawnwr yn ganolog, a pheidiwch â mentro eu cyfiawnhau drwy bwysleisio ymddygiad, ymddangosiad na ffordd o fyw y dioddefwr/goroeswr.
Cynhwyswch gyd-destun perthnasol, fel adroddiadau blaenorol i'r heddlu, patrymau o stelcian, neu dorri gorchmynion (lle cadarnhawyd hynny a lle mae'n ddiogel yn gyfreithiol).
Cyfeiriwch at wasanaethau cymorth arbenigol (e.e. llinellau cymorth cenedlaethol ar gam-drin domestig, llochesi lleol, sefydliadau sy'n benodol i ddiwylliant neu ffydd).
Ceisiwch fewnbwn gan sefydliadau arbenigol ac eiriolwyr goroeswyr wrth ohebu am dueddiadau, polisi a materion systemig.
Peidiwch
Defnyddio iaith sy'n beio neu'n cywilyddio'r dioddefwr/goroeswr (“arhoson nhw,” “cafodd hi berthnasoedd eraill,” “roedd hi'n yfed” ac ati).
Fframio cam-drin fel gwrthdaro cydfuddiol neu fel “problemau perthynas”. Gall y term “perthynas gamdriniol” roi'r bai ar oroeswyr/dioddefwyr. Y cyflawnwr sy'n cyflawni'r cam-drin bob amser.
Rhamantu trais na chwyddo cyffro amdano gydag ymadroddion fel “trosedd angerdd,” “cenfigen wyllt,” “erchylltra triongl cariad,” neu “ffrae a drodd yn angheuol.”
Cyhoeddi manylion adnabod goroeswyr, plant neu leoliadau llochesi heb fod yn sicr ei bod yn gyfreithlon gwneud hynny, a heb geisio eu caniatâd gwybodus os gallai'r hyn a adroddwch eu peryglu.
Peidiwch â defnyddio crefydd, ethnigrwydd, hunaniaeth rhywedd, cyfeiriadedd rhywiol, anabledd, hanes iechyd meddwl, cenedligrwydd, statws mewnfudo na chredoau personol fel disgrifyddion adnabod oni bai eu bod yn uniongyrchol berthnasol ac yn angenrheidiol i ddeall y stori.
Gorbwysleisio nodweddion cadarnhaol y cyflawnwr (swydd, safle yn y gymuned) mewn ffyrdd sy'n lleihau ei gyfrifoldeb.
Defnyddio delweddau sy'n bychanu cam-drin neu'n annog beio dioddefwyr, neu sy'n gweithredu fel abwyd clicio. Mae hyn yn cynnwys delweddau stoc o ddadleuon, defnydd darluniadol o anafiadau, neu ddelweddau o'r cyfryngau cymdeithasol o ddioddefwyr/goroeswyr wedi'u tynnu o'u cyd-destun neu wedi'u dewis i awgrymu barn.
3. Egwyddorion Craidd
Cywirdeb: Disgrifiwch gam-drin yn glir ac yn ffeithiol. Osgowch fwyneiddiadau sy'n bychanu trais neu reolaeth.
Canolbwyntio ar y goroeswr: Parchwch ddiogelwch, urddas ac ymreolaeth goroeswyr a'r teuluoedd yr effeithir arnynt. Peidiwch â chyhoeddi manylion a allai eu hadnabod na'u peryglu. Os yw'n briodol ac yn gyfreithlon eu hadnabod, dylech ystyried eu dymuniadau cyn cyhoeddi manylion personol am y cam-drin a ddioddefwyd ganddynt. Mae profiad byw goroeswyr yn arbenigedd gwerthfawr, a dylid eu trin fel cyfranwyr/arbenigwyr, ac nid fel pynciau nac astudiaethau achos yn unig.
Cyd-destun: Wrth ohebu am gefndir achos, gall fod yn briodol egluro bod cam-drin yn aml yn batrwm o ymddygiad rheolgar a gorfodol, ac nid yn ddigwyddiad unigol fel rheol. Gall fod yn berthnasol cyfeirio at ffactorau strwythurol (anghydraddoldeb rhywedd, dibyniaeth economaidd, statws mudo, hiliaeth, anabledd, ac ati).
Atebolrwydd: Canolbwyntiwch ar weithredoedd a chyfrifoldeb y cyflawnwr. Oni bai eich bod yn dyfynnu honiadau pobl eraill yn benodol (fel cyfreithwyr yr amddiffyniad), dylech osgoi ymadroddion a allai esgusodi neu gyfiawnhau cam-drin (fel “ffrwydrodd,” “collodd reolaeth,” “cafodd ei yrru i wneud hynny”).
Cyfrifoldeb: Rhowch gyfeiriadau at wasanaethau cymorth arbenigol a llinellau cymorth. Osgowch ddeunydd a allai atal pobl rhag ceisio cymorth.
4. Canllawiau Manwl
Iaith
Defnyddiwch dermau clir fel “cam-drin domestig,” “rheolaeth orfodol,” “trais rhywiol,” “stelcian” pan fo'n briodol.
Osgowch y term “trais domestig” fel pe bai'n gyfystyr â cham-drin domestig. Gall hyn awgrymu mai trais corfforol yn unig sy'n cyfrif fel cam-drin, ac mae “digwyddiad domestig” yn tanbrisio difrifoldeb y drosedd. Rheolaeth orfodol a cham-drin emosiynol yw rhai o'r ffurfiau mwyaf cyffredin – a mwyaf difrifol – ar gam-drin.
Osgowch fwyneiddiadau fel “problemau priodasol,” “ffrae cariadon,” “perthynas stormus,” “ffrae,” neu “ddrama ddomestig.”
Peidiwch â defnyddio iaith sy'n awgrymu cydgyfranogiad neu ddewis mewn dioddefaint (e.e. “roedd hi'n gysylltiedig â'r person anghywir,” “gwrthodon nhw adael”).
Er y gall fod yn briodol adrodd bod y rhan fwyaf o gam-drin domestig yn cael ei gyflawni gan ddynion yn erbyn menywod, cofiwch fod cam-drin yn digwydd ymhob rhywedd ac ymhob math o berthynas.
Defnyddiwch “goroeswr” wrth gyfeirio at rywun sydd wedi profi cam-drin domestig yn y gorffennol, gan ei bod yn fwy tebygol o gael effaith gadarnhaol ar eu hunanganfyddiad ac ar y ffordd y maent yn fframio eu profiad. Defnyddir “dioddefwr” fel rheol yng nghyd-destun menyw sydd wedi cael ei lladd.
Fframio
Dangoswch y patrwm, nid y digwyddiad yn unig. Lle cadarnhawyd hynny, cynhwyswch wybodaeth am fygythiadau blaenorol, ymddygiad rheolgar, stelcian, neu gysylltiad â gwasanaethau (yn ddarostyngedig i ystyriaethau cyfreithiol a diogelwch).
Osgowch awgrymu bod digwyddiadau penodol wedi “achosi” y cam-drin (e.e. “ar ôl iddynt ddod â'r berthynas i ben,” “pan ddywedodd hi wrtho ei bod yn feichiog”). Gall digwyddiadau sbarduno cam-drin ar adegau, ond mae cyflawnwyr yn gyfrifol am eu gweithredoedd eu hunain.
Osgowch fframio pêl-droed nac alcohol fel achosion cam-drin domestig; er y gallant ddwysáu ymddygiadau sy'n bodoli eisoes, mae cam-drin yn digwydd drwy'r flwyddyn ac mae'n deillio o ddewisiadau a phatrymau rheolaeth y cyflawnwr, a dyna ddylai fod y ffocws.
Lle bo'n berthnasol, cydnabyddwch fod cyflawnwyr yn aml yn parhau i gam-drin ar ôl gwahanu.
Mae cyflawnwyr yn defnyddio technoleg yn gynyddol i gam-drin, ond dylai'r gohebu osgoi unrhyw awgrym mai argaeledd technoleg sy'n gyfrifol. Dewis y cyflawnwr yw cyflawni cam-drin bob amser
Tynnwch sylw at faterion systemig fel bylchau yn y systemau plismona, tai, mewnfudo neu gyfiawnder pan fo'n berthnasol, yn hytrach na thrin pob achos fel trasiedi ynysig.
Cydnabyddwch groestoriadedd – sut mae hiliaeth, homoffobia, trawsffobia, gwahaniaethu ar sail anabledd, statws mewnfudo, tlodi a ffactorau eraill yn llunio profiadau pobl a'u mynediad at ddiogelwch.
Cynhwyswch wybodaeth am arwyddion rhybudd a llwybrau cymorth lle bynnag y bo'n bosibl. Mae hyn yn helpu i godi ymwybyddiaeth y cyhoedd am gam-drin, yn helpu darllenwyr i adnabod cam-drin, ac yn cyfeirio goroeswyr at gymorth.
Mae penawdau a fframio yn bwysig – osgowch abwyd clicio, chwyddo cyffro neu fframio ar ffurf clecs sy'n bychanu profiadau goroeswyr neu'n symud y ffocws oddi ar y ffeithiau. Osgowch fanylion graffig diangen neu ddelweddau o safle'r drosedd a allai ail-drawmateiddio goroeswyr neu eu teuluoedd.
Ffynonellau ac Arbenigwyr
Ymgynghorwch â sefydliadau arbenigol ar gam-drin domestig ac ar Drais yn erbyn Menywod a Merched (VAWG) (e.e. llochesi, llinellau cymorth, grwpiau eirioli*) am sylwadau ar dueddiadau a pholisi, ac am ragor o arweiniad ar yr arferion gohebu gorau. (*gweler Adran 6 – Adnoddau).
Cofiwch y gall ystadegau, hyd yn oed pan fyddant yn ddibynadwy, gael eu defnyddio'n ddetholus: eich nod ddylai fod dewis y rhai sy'n gywir ac sy'n rhoi darlun cyffredinol teg.
Byddwch yn ofalus rhag dibynnu'n llwyr ar gymdogion, cydnabod neu'r cyfryngau cymdeithasol fel ffynonellau – gall eu gwybodaeth fod yn gyfyngedig a gallant, yn anfwriadol, ledaenu mythau.
Wrth gyfweld goroeswyr:
Sicrhewch fod ganddynt fynediad at gymorth annibynnol, eu bod yn deall y risgiau posibl o siarad yn gyhoeddus, ac y gallant wrthod cael eu cyfweld.
Osgowch bwyso ar unrhyw un i rannu manylion graffig na thrawmatig, nac i gytuno i gael eu hadnabod yn gyhoeddus
Byddwch yn glir ynghylch sut y bydd eich sefydliad yn defnyddio eu geiriau a'u delweddau, a beth yw telerau'r cyhoeddi.
Gall fod gan rai sefydliadau arbenigol bolisïau cyfryngau ar waith i gefnogi llesiant a diogelu, fel cymeradwyo cwestiynau ymlaen llaw, caniatâd i recordio, a darllen dyfyniadau'n ôl.
Sicrhewch fod y goroeswr yn teimlo'n ddiogel ac mewn rheolaeth ar y broses, gan adael iddynt osod y cyflymder a dewis beth i'w rannu. Defnyddiwch iaith anfeirniadol a gwnewch yn glir y gallant roi'r gorau i ateb neu gymryd hoe ar unrhyw bwynt.
Delweddau / Deunydd Gweledol
Peidiwch byth â dangos union leoliad llochesi na thai diogel.
Osgowch ddelweddau sy'n rhywioli, yn bychanu neu'n ystrydebu goroeswyr (e.e. delweddau ystumiedig o “fenyw drist yn y gornel” a ddefnyddir dro ar ôl tro).
Lle bynnag y bo'n bosibl, defnyddiwch ddelweddau niwtral neu ddelweddau sy'n canolbwyntio ar y mater, fel logos llinellau cymorth, baneri ymgyrchu, neu ddelweddau symbolaidd nad ydynt yn adnabod unigolion.
Defnyddiwch ddelweddau o oroeswyr neu o deuluoedd sydd wedi colli anwyliaid dim ond gyda chaniatâd gwybodus, a pheidiwch ag ailddefnyddio delweddau mewn straeon amherthnasol.
Astudiaeth Achos
Arfer gwael: “Mam i ddau wedi'i lladd mewn ‘ffrae’ gyda chariad cenfigennus” – mae'r pennawd yn canolbwyntio ar genfigen ac ar un ddadl unigol, yn defnyddio iaith sy'n bychanu, ac nid yw'n egluro bod hyn yn rhan o batrwm o gam-drin.
Arfer da: “Galwadau am well diogelwch i oroeswyr cam-drin ar ôl i fenyw gael ei lladd gan gyn-bartner” – mae'r pennawd yn rhoi gweithredoedd y cyflawnwr yn ganolog, yn cysylltu'r achos â methiannau systemig, ac yn cynnwys cyfeiriadau at gymorth.
5. Ystyriaethau Cyfreithiol a Rheoleiddiol
Aelodau'r NUJ – gallant ffonio llinell gymorth foeseg yr NUJ: 0845 450 0864 neu anfon e-bost i ethics@nuj.org.uk
Ymyrryd â galar neu sioc: Mae Codau'r Golygyddion a'r codau darlledu yn gofyn am ymdriniaeth arbennig o sensitif wrth ymwneud â theuluoedd sydd wedi colli anwyliaid ac â goroeswyr. E.E. CODAU'R NUJ: https://www.nuj.org.uk/about-us/rules-and-guidance/code-of-conduct.html
Preifatrwydd ac adnabod: Byddwch yn ofalus rhag adnabod goroeswyr na phlant lle mae cyfyngiadau cyfreithiol, gorchmynion llys neu achosion troseddol ar y gweill, neu heb ganiatâd y goroeswr.
Cyfiawnder agored yn erbyn diogelwch: Lle mae rheolau gohebu llys yn berthnasol, cydbwyswch egwyddor cyfiawnder agored â'r angen i leihau niwed – yn arbennig lle gallai manylion sydd ar gael i'r cyhoedd ei gwneud yn hawsach i gam-drinwyr ddod o hyd i oroeswyr.
Gwahaniaethu ac iaith casineb: Osgowch ddeunydd sy'n atgyfnerthu ystrydebau ynghylch hil, crefydd, statws mewnfudo, anabledd, rhywioldeb neu hunaniaeth rhywedd.
Tryloywder: Os yw goroeswr yn adnabyddadwy, sicrhewch eich bod yn onest o'r cychwyn ynghylch pa dystiolaeth y bydd angen i chi ei chael i gadarnhau'r hyn y mae'r goroeswr yn ei ddatgelu.
6. Adnoddau a Chymorth
Llinell Gymorth Genedlaethol Cam-drin Domestig – 0808 2000 247 | nationaldahelpline.org.uk Gwasanaeth rhadffön 24 awr a redir gan Refuge, sy'n darparu cymorth a gwybodaeth gyfrinachol i fenywod sy'n profi cam-drin domestig.
Respect Phoneline – respectphoneline.org.uk Llinell gymorth ddienw i bobl sy'n poeni am eu hymddygiad camdriniol eu hunain ac sy'n chwilio am gymorth i roi'r gorau i gam-drin.
Gwasanaethau Cymorth Arbenigol
Women’s Aid – womensaid.org.uk Ffederasiwn cyfeiriedig ar lawr gwlad sy'n gweithio i ddarparu gwasanaethau sy'n achub bywydau ac i ymgyrchu am ddiogelwch i fenywod a phlant.
Men’s Advice Line – mensadviceline.org.uk Llinell gymorth gyfrinachol sy'n cefnogi dynion yr effeithiwyd arnynt gan gam-drin domestig, ac sy'n cynnig cyngor i ddynion ac i'r rhai sy'n eu cefnogi.
Tech Safety – refugetechsafety.org Arweiniad ac offer i helpu goroeswyr i gadw'n ddiogel rhag cam-drin a hwylusir gan dechnoleg.
Refuge – refuge.org.uk Y darparwr mwyaf o wasanaethau cam-drin domestig arbenigol yn y Deyrnas Unedig, gan gynnwys llety brys a thîm diogelwch technoleg pwrpasol.
Imkaan – imkaan.org.uk Yr unig sefydliad ymbarél ffeministaidd ail-haen yn y Deyrnas Unedig sy'n ymroddedig i fynd i'r afael â thrais yn erbyn menywod a merched Du ac o gefndiroedd lleiafrifol.
Galop – galop.org.uk Elusen wrth-gam-drin LHDT+ sy'n darparu cymorth i aelodau'r gymuned sy'n profi cam-drin domestig, trosedd casineb neu drais rhywiol.
Stay Safe East – staysafe-east.org.uk Sefydliad a arweinir gan ddefnyddwyr sy'n darparu eiriolaeth a chymorth i oroeswyr anabl cam-drin domestig, trosedd casineb ac aflonyddu.
Solace Women’s Aid – solacewomensaid.org Elusen o Lundain sy'n cynnig ystod gyfannol o wasanaethau, gan gynnwys lloches a chymorth therapiwtig, i oroeswyr trais.
Dylai newyddiadurwyr, lle bynnag y bo'n bosibl, gyfeirio at wasanaethau lleol ac arbenigol perthnasol, yn arbennig y rhai a arweinir gan y cymunedau yr effeithir arnynt fwyaf ac ar eu cyfer. Cynhwyswch bob amser o leiaf un llinell gymorth neu ddolen gymorth berthnasol mewn straeon sy'n ymwneud â cham-drin domestig neu drais ar sail rhywedd.
7. Ymgynghori a Chydnabyddiaethau
Datblygwyd gyda mewnbwn gan newyddiadurwyr, arbenigwyr cam-drin domestig a VAWG, eiriolwyr goroeswyr, a sefydliadau cymdeithas sifil.
8. Ynghylch y Canllawiau Hyn
Bwriedir y canllawiau hyn fel cymorth ymarferol, ac nid ydynt yn cymryd lle codau rheoleiddio presennol.
Croesawn fewnbwn ac adborth — anfonwch e-bost i info@pressjusticeproject.org
9. Gyda Diolch i…
Cynhyrchwyd y canllawiau hyn gan y Press Justice Project mewn ymgynghoriad â chymdeithas sifil, addysgwyr newyddiaduraeth ac ymarferwyr.